Muzeum Dzwonów i Fajek.

W centrum Przemyśla, w 38-metrowej barokowej wieży, działa muzeum pokazujące dwa rzemiosła, z których miasto słynęło przez lata – produkcję fajek i odlewanie dzwonów. To jedyne takie miejsce w Polsce, gdzie na ośmiu kondygnacjach można prześledzić historię przemyskiego fajkarstwa i ludwisarstwa. Wieża Zegarowa sama w sobie jest ciekawym obiektem, a widok z jej szczytu to dodatkowy bonus dla odwiedzających.

Barokowa wieża z nieoczekiwaną historią

Budynek powstał w latach 1775-1777, ale nie jako muzeum czy ratusz. Miał być dzwonnicą dla nowej greckokatolickiej katedry. Problem w tym, że cerkwi ostatecznie nie wybudowano – przeszkodziły kasaty józefińskie. Wieża została, przeszła na własność miasta i przez lata pełniła różne funkcje. W 1983 roku stała się własnością Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, a po gruntownym remoncie we wrześniu 2001 roku otworzyła się jako oddział muzealny z ekspozycją poświęconą dwóm lokalnym specjalnościom.

Ośmiokondygnacyjna konstrukcja wymaga pokonania sporej liczby schodów, ale wchodzenie po kolejnych piętrach ma swój sens – ekspozycja rozwija się stopniowo, a na szczycie czeka punkt widokowy z panoramą starego miasta.

Od XIX wieku Przemyśl był ważnym ośrodkiem produkcji fajek. Rozwój tego rzemiosła związany był z budową Twierdzy Przemyśl i obecnością garnizonu wojskowego – żołnierze stanowili świetny rynek zbytu dla lokalnych wytwórców.

Fajki na pierwszych piętrach

Ekspozycja fajek zajmuje dwie kondygnacje i zaskakuje różnorodnością. Na pierwszym piętrze czekają historyczne egzemplarze ze zbiorów muzealnych – od prostych glinianych lulek po artystyczne fajki z sepiolitu. Najstarsza gliniana lulka pochodzi z końca XVII wieku, najmłodsze to fajki kawiarniane z początku XX wieku.

Szczególnie ciekawe są artystyczne fajki sepiolitowe z XIX wieku, powstałe głównie na terenie monarchii austro-węgierskiej i w Niemczech. Zdobienia na porcelanowych fajkach żołnierskich opowiadają o upodobaniach i statusie społecznym właścicieli. Jest tu też drewniana fajka w kształcie głowy tajemniczego zwierzęcia, myśliwska fajka z czeskich Kelč czy egzemplarz należący do lwowskiego cukiernika Sotschka.

Nie brakuje lokalnych akcentów. Kilka fajek pochodzi ze słynnej wytwórni Schlesig Fabrice w Zborowskiem. Można też zobaczyć tzw. walatówki – fajki związane z legendarnym przemyskim wytwórcą Ludwikiem Walatem. Na siódmej kondygnacji prezentowana jest współczesna produkcja – w Przemyślu wciąż działa kilka zakładów fajczarskich kontynuujących tradycję.

W magazynach muzeum przechowywanych jest ponad 3500 małych dzwonków ręcznych – kolekcja znacznie przekracza to, co można zobaczyć na wystawie.

Dzwony i sztuka ludwisarska

Kolejne piętra poświęcone są dzwonom i technikom ich wytwarzania. Ekspozycja zaczyna się od prezentacji metod odlewania dzwonów – technika ta nie zmieniła się zasadniczo od średniowiecza. Muzeum pokazuje cały proces, co pozwala zrozumieć, ile pracy wymagało stworzenie każdego egzemplarza.

W kolekcji znajduje się ponad 70 większych dzwonów – kościelnych, okrętowych, ratuszowych. Każdy ma swoją historię i unikalny dźwięk. Na szczególną uwagę zasługuje dzwon z herbem Przemyśla ufundowany w 1740 roku przez burmistrzów Marcina Czehowicza i Kazimierza Grzybowskiego. Wprawne oko rozpozna też dzieła warsztatów gdańskich i toruńskich.

Z tradycją ludwisarską w Przemyślu związana jest przede wszystkim rodzina Felczyńskich, której pracownia istnieje od 1808 roku. To właśnie ich wytwórnia przez lata zaopatrywała region w dzwony i budowała renomę miasta jako ośrodka tego rzemiosła.

Dla kogo to muzeum

Miejsce zainteresuje przede wszystkim miłośników historii rzemiosła i nietypowych kolekcji. Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – fajki i dzwony to wystarczająco egzotyczne obiekty, by przyciągnąć uwagę młodszych zwiedzających. Trzeba jednak pamiętać o schodach – osiem kondygnacji to spore wyzwanie dla małych nóg.

Muzeum leży w obrębie starego miasta, więc świetnie wpisuje się w trasę zwiedzania Przemyśla. Można tu wstąpić między innymi atrakcjami centrum, a z punktu widokowego na szczycie wieży zorientować się w topografii miasta i zaplanować dalszą wędrówkę.

Widok z wieży na stare miasto

Wieża Zegarowa to jeden z najwyższych punktów widokowych w Przemyślu. Z wysokości 38 metrów roztacza się panorama zabytkowego centrum – dobrze widać układ ulic, kopuły cerkwi i wieże kościołów. To dobry moment, żeby złapać oddech po pokonaniu schodów i spojrzeć na miasto z innej perspektywy.

Warto mieć ze sobą aparat lub telefon z naładowaną baterią. Widoki rzeczywiście są fotogeniczne, zwłaszcza w słoneczne dni, gdy światło ładnie podkreśla architekturę starego miasta.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Muzeum Dzwonów i Fajek znajduje się przy Placu Dominikańskim 3 w centrum Przemyśla, tuż obok ulicy Władcze. Dojazd jest prosty – jeśli zwiedzasz centrum pieszo, trafisz tu bez problemu. Dla zmotoryzowanych w pobliżu są płatne parkingi, choć miejsca bywają ograniczone, zwłaszcza w sezonie turystycznym.

Ceny biletów: Muzeum jest oddziałem Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, więc obowiązuje tu wspólny cennik. Bilet normalny kosztuje około 12-15 zł, ulgowy 8-10 zł. W określone dni tygodnia wstęp jest bezpłatny – warto sprawdzić aktualny harmonogram na stronie muzeum przed wizytą.

Godziny otwarcia: Muzeum zazwyczaj otwarte jest od wtorku do niedzieli. W sezonie letnim godziny mogą być wydłużone. Poniedziałki to dzień wolny. W święta i podczas prac remontowych muzeum może być nieczynne, dlatego przed przyjazdem lepiej zweryfikować informacje na oficjalnej stronie Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej.

Ile czasu przeznaczyć: Spokojne zwiedzanie zajmuje około godziny, może półtorej, jeśli chce się przeczytać wszystkie opisy i podziwiać widoki z wieży. To nie jest miejsce, w którym spędzi się pół dnia, ale idealnie wpisuje się w trasę po centrum Przemyśla.

Dostępność: Ze względu na historyczny charakter budynku i osiem kondygnacji dostępnych tylko schodami, muzeum nie jest przystosowane dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Osoby z problemami z poruszaniem się powinny wziąć to pod uwagę przed wizytą.

Przemyśl ma wciąż około jedenaście działających zakładów fajczarskich, co czyni miasto jednym z ostatnich ośrodków tego rzemiosła w Polsce.

Muzeum Dzwonów i Fajek to miejsce, które pokazuje, że historia lokalna potrafi być fascynująca. Dwa rzemiosła, które ukształtowały tożsamość Przemyśla, prezentowane w nietypowej przestrzeni barokowej wieży – to wystarczająco oryginalne, by poświęcić temu godzinę podczas pobytu w mieście.