Ratusz Jarosław

W samym sercu Rynku w Jarosławiu stoi neorenesansowy ratusz z charakterystyczną wieżą zegarową, która od ponad wieku odmierza czas mieszkańcom tego podkarpackiego miasta. To budynek, który przetrwał pożary, zniszczenia wojenne i liczne przebudowy, a dziś – jako siedziba Urzędu Miasta – wciąż pełni swoją pierwotną funkcję administracyjną. Dla odwiedzających Jarosław ratusz stanowi punkt orientacyjny na rynku i świadectwo burzliwej historii miasta, które w czasach świetności opływało w bogactwa dzięki targom kupieckim.

Nie jest to muzeum otwarte codziennie dla turystów, ale budynek wart zobaczenia z zewnątrz i poznania jego historii podczas spaceru po mieście.

Historia ratusza – od drewnianej budowli do neorenesansowej perełki

Pierwszy ratusz w Jarosławiu pojawił się już w XV wieku. Była to drewniana, gotycka konstrukcja, która spłonęła w 1600 roku. Na jej miejscu wzniesiono murowany budynek, ale i jemu nie było dane przetrwać długo w nienaruszonym stanie – w 1625 roku kolejny wielki pożar strawił znaczną część zabudowy miasta, w tym ratusz.

Po odbudowie w XVII wieku budynek zyskał barokowy charakter i był wzniesiony na planie kwadratu z podcieniami. Pod ratuszem, podobnie jak pod innymi kamienicami na rynku, znajdowały się kilkukondygnacyjne piwnice – część z nich, gotyckie, ze sklepieniami kolebkowymi, przetrwała do dziś.

Prawdziwe nieszczęście spotkało ratusz w czasach zaborów. W 1782 roku Austriacy zajęli budynek, wyburzyli dwa piętra i urządzili w nim warsztaty wojskowe oraz magazyny. W takim zdewastowanym stanie przetrwał aż do 1852 roku, kiedy władze miejskie odkupiły go z powrotem.

Wtedy rozpoczęła się gruntowna przebudowa. Najpierw w stylu neogotyckim według projektu Antoniego Lamasche, później – pod koniec XIX wieku – nadano budynkowi obecny neorenesansowy wygląd. Prace prowadzili architekci Franciszek Doliński i Kazimierz Kotłowski, a elewację zaprojektował Teodor Talowski – znany krakowski architekt. W 1900 roku dobudowano od wschodu areszt miejski, a w 1906 roku powiększono budynek o skrzydło zachodnie z salą obrad rady na drugim piętrze, utrzymaną w stylu secesji.

Co wyróżnia jarosławski ratusz

Budynek wzniesiony z cegły na planie prostokąta z zaokrąglonymi narożami ma cztery kondygnacje (ostatnia to mezzanino) i jest częściowo podpiwniczony. Elewacje frontowa i północna są ośmioosiowe, zdobione pasowym boniowaniem. Wejście główne znajduje się od strony południowej.

Największą uwagę przyciąga wieża zegarowa z charakterystycznym hełmem. Na niej zainstalowany jest wiedeński zegar wykonany w 1896 roku w pracowni Richarda Liebinga. Pozłacane cyfry i wskazówki na tarczach zegarowych wyglądają imponująco, a sam mechanizm – co ciekawe – musi być nakręcany ręcznie minimum co 36 godzin. W latach 1990-1992 zegar przeszedł generalny remont wykonany przez jarosławskiego zegrarmistrza Zbigniewa Dąbrowskiego i działa do dziś.

We wnętrzu ratusza zachowały się fragmenty XVII-wiecznych malowideł ściennych na pierwszym piętrze. Sala Narad, wykonana według projektu Jana Stobnickiego ze Lwowa w latach 1900-1909, zachwyca dekoracjami sztukatorskimi ścian i sufitu oraz ozdobną stolarką drzwiową z początku XX wieku.

Po północno-wschodniej stronie ratusza na głębokości około 1,5 metra odkryto starą nawierzchnię drogową z dębowych desek, pod którą znajdowało się „zbiorowisko ludzkich czaszek”. Z planów miasta wynika, że w tym miejscu w XV i XVI wieku znajdowało się miejsce straceń i pręgierz. Ponieważ w okrągłym dole nie znaleziono innych szczątków poza czaszkami, historycy wywnioskovali, że wrzucano tam głowy skazańców. Szczątki złożono w grobowcu na Nowym Cmentarzu, a miejsce lokalizacji dołu oznaczono kostkami brukową.

Ratusz w Jarosławiu – zwiedzanie i informacje praktyczne

Ratusz w Jarosławiu to przede wszystkim siedziba Urzędu Miasta, więc nie działa jako typowe muzeum z regularnymi godzinami otwarcia dla turystów. Budynek można podziwiać z zewnątrz w każdej chwili – stoi przecież w centralnym punkcie Rynku.

Warto jednak wiedzieć, że czasami organizowane są specjalne wizyty, podczas których można wejść na wieżę ratuszową i zobaczyć Jarosław z góry, a także przyjrzeć się z bliska zabytkowemu mechanizmowi zegara. Takie możliwości pojawiają się zwykle podczas wydarzeń kulturalnych, dni otwartych urzędu czy specjalnych akcji turystycznych. Najlepiej zapytać o aktualne możliwości zwiedzania w Centrum Informacji Turystycznej w Jarosławiu.

Jarosław – miasto warte odwiedzenia

Sam ratusz to tylko jeden z wielu powodów, by zatrzymać się w Jarosławiu. Miasto oferuje dwie podziemne trasy turystyczne – Podziemną Trasę Turystyczną im. prof. Feliksa Zalewskiego oraz Podziemne Przejście Turystyczne, które prowadzą przez średniowieczne piwnice pod kamienicami. To świetna atrakcja zwłaszcza dla dzieci, które uwielbiają takie podziemne wyprawy.

Rynek w Jarosławiu zaliczany jest do najpiękniejszych placów miejskich w południowo-wschodniej Polsce. Wokół ratusza stoją zabytkowe kamienice, a całość tworzy spójny zespół urbanistyczny. Warto też zajrzeć do dawnego zespołu kościelno-klasztornego Panien Benedyktynek.

Jak dojechać i ile czasu zaplanować

Jarosław leży nad rzeką San w województwie podkarpackim, około 50 km na wschód od Rzeszowa. Dojazd samochodem z Rzeszowa zajmuje niecałą godzinę drogą krajową nr 94. Z Krakowa to około 2,5 godziny jazdy autostradą A4 i dalej drogą krajową. Miasto ma również połączenie kolejowe – dworzec znajduje się niedaleko centrum.

Parking można znaleźć w okolicach Rynku, choć w sezonie letnim i weekendy bywa z tym trudniej. Najlepiej zostawić auto nieco dalej i dojść do centrum pieszo.

Na spacer po Rynku i obejrzenie ratusza z zewnątrz wystarczy 20-30 minut. Jeśli jednak planujesz zwiedzić podziemne trasy turystyczne i inne zabytki Jarosławia, warto zarezerwować co najmniej pół dnia. Miasto nie jest duże, ale ma ciekawą historię związaną ze słynnymi jarmarkami, które w XVI i XVII wieku przyciągały kupców z całej Europy – to właśnie one uczyniły Jarosław jednym z najbogatszych miast w Rzeczypospolitej.

Dla kogo jest ta atrakcja

Ratusz w Jarosławiu zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury i historii. Rodziny z dziećmi mogą połączyć jego obejrzenie ze zwiedzaniem podziemnych tras – to już będzie pełnoprawna przygoda.

Nie jest to miejsce, które wymaga specjalnego przygotowania czy kondycji fizycznej. Wystarczy przyjechać, przejść się po rynku, zrobić zdjęcia i posłuchać historii tego miejsca. Jeśli uda się trafić na dzień otwarty z możliwością wejścia na wieżę, to dodatkowy bonus – widok z góry na zabytkowe miasto i działający od ponad 120 lat mechanizm zegara to coś, czego się nie widzi na co dzień.

Adres: Rynek 1, 37-500 Jarosław
Kontakt do Urzędu Miasta: tel. +48 16 624 87 00
Zwiedzanie: budynek pełni funkcję urzędu, zwiedzanie wnętrza i wieży tylko podczas specjalnych wydarzeń (warto zapytać w lokalnej informacji turystycznej)
Koszt: obejrzenie z zewnątrz bezpłatne, informacji o ewentualnych opłatach za wejście na wieżę należy szukać w zależności od organizowanego wydarzenia