Kamienica Orsettich Jarosław

W południowej pierzei jarosławskiego rynku stoi budynek, który od prawie czterech stuleci przyciąga wzrok charakterystyczną attyką i podcieniami. Kamienica Orsettich to nie tylko jeden z najlepiej zachowanych przykładów późnorenesansowej architektury mieszczańskiej w Polsce, ale przede wszystkim muzeum, które opowiada historię miasta, które w XVI i XVII wieku było jednym z najważniejszych ośrodków handlowych tej części Europy.

Dziś w jej wnętrzach mieści się Muzeum w Jarosławiu, gdzie można zobaczyć zarówno autentyczne renesansowe i barokowe wnętrza, jak i kolekcje związane z historią miasta i regionu.

Historia kamienicy – od kupca do włoskiego bankiera

Budynek powstał w 1570 roku, kiedy kupiec Jan Raczkowski wzniósł murowaną kamienicę za pieniądze swojej żony Jadwigi. W miejscu tym wcześniej stał drewniany, podpiwniczony dom. Piętnaście lat później nieruchomość kupił aptekarz Stanisław Smiszowic, który jednak nie zarobił na niej tyle, ile się spodziewał. Zaczął więc wynajmować pomieszczenia kupcom, jednocześnie zadłużając się u mieszczan i krakowskich kredytodawców.

Prawdziwy przełom nastąpił około 1630 roku, kiedy kamienicę nabył Wilhelm Orsetti – włoski kupiec i bankier pochodzący z Lukki, który wcześniej działał w Krakowie. To on przeprowadził gruntowną przebudowę, która nadała budynkowi obecny charakter. Dobudowano wtedy piętro, wprowadzono charakterystyczne podcienia w dolnej kondygnacji, a całość zwieńczono wysoką attyką grzebieniową. Kamienica stała się najpiękniejszym budynkiem w mieście i tę rolę pełni do dziś.

Działalność Orsettiego w Jarosławiu przypadła na złoty okres w dziejach miasta. W XVI i XVII wieku Jarosław, położony na styku ważnych szlaków handlowych i nad spławną rzeką San, przyciągał na swoje jarmarki kupców z całej Europy i ze Wschodu.

Kamienica przez wieki zmieniała właścicieli. W XVIII wieku należała do znanego rzeźbiarza Tomasza Huttera. Standard wnętrz był na tyle wysoki, że pełniły one czasowo funkcję rezydencji dla wybitnych gości jarosławskich właścicieli miasta. Przez pewien czas mieszkała tu nawet żona księcia Siedmiogrodu, Franciszka Rakoczego II, przywódcy węgierskiego powstania narodowego.

Co zobaczyć w muzeum

Po drugiej wojnie światowej, w 1944 roku, kamienica została przekazana na siedzibę muzeum. Rok później rozpoczęto prace adaptacyjne, które objęły piętro budynku, przewiązki i oficyny. Dziś zwiedzający mogą zobaczyć wnętrza, które łączą autentyczną architekturę z XVI i XVII wieku z bogatymi zbiorami muzealnymi.

W sieni dolnej i sklepie na parterze wyeksponowano portrety właścicieli miasta, wyroby miejscowego rzemiosła, miecze i okowy katowskie. Znajdziemy tu także obrazy i rzeźby przedstawiające świętych patronów Jarosławia, portrety mieszczan, dawne widoki miasta, militaria oraz muzealia związane ze szkolnictwem.

Najbardziej imponującym pomieszczeniem jest Wielka Izba – reprezentacyjne wnętrze z oryginalnym XVII-wiecznym drewnianym stropem. To jedyna sala w całym budynku, która nie jest przesklepiona. Wyposażenie robi wrażenie: włoskie meble renesansowe, masywne szafy gdańskie, monumentalna gotycka rzeźba Madonny z Dzieciątkiem oraz XVII-wieczne obrazy włoskie i flamandzkie. To miejsce, które najlepiej pokazuje, jak wyglądało życie zamożnego mieszczanina w czasach świetności Jarosławia.

Stylizowane wnętrza mieszczańskie na piętrze

Piętro kamienicy to prawdziwa podróż przez epoki. Pokoje górne, usytuowane w amfiladzie po obu stronach sieni, od zawsze pełniły funkcję mieszkalną. W długiej historii budynku o ich wyglądzie decydowali kolejni właściciele, urządzając je zgodnie z własnym gustem i możliwościami finansowymi.

Dziś można tu zobaczyć stylizowane wnętrza z różnych okresów: salonik eklektyczny, jadalnię, salonik biedermeierowski, salę „z paskami” oraz pokój panieński. Każde z tych pomieszczeń pokazuje, jak zmieniała się moda i sposób urządzania domów w kolejnych stuleciach.

W niektórych pomieszczeniach zachowały się oryginalne elementy wyposażenia: polichromie, ceramiczne posadzki zwane olstrych oraz almarie – szafy wmurowane w grubość ścian.

Architektura i detale warte uwagi

Sama bryła kamienicy to ciekawy przykład późnorenesansowej architektury. Od frontu widoczne są trzy arkady, a całość wieńczy charakterystyczna attyka grzebieniowa, która od XVII wieku dominuje w tej części rynku. Masywny budynek wybudowano na lessowym podłożu, typowym dla centrum Jarosławia. Z czasem pod kamienicą powstało kilka kondygnacji piwnic i podziemnych korytarzy.

Problem pojawił się, gdy wody opadowe i z nieszczelnych systemów kanalizacyjnych zaczęły wymywać miękki less, co zagroziło fundamentom budynku. Jeszcze przed wojną prasa alarmowała o postępującym odchylaniu się zachodniej ściany kamienicy i pękaniu attyki. Na szczęście udało się uratować ten wspaniały zabytek.

Dla kogo ta atrakcja

Kamienica Orsettich to miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i zabytkowej architektury. Zwiedzanie pozwala poczuć atmosferę dawnego Jarosławia i zrozumieć, jak ważnym ośrodkiem było to miasto w epoce renesansu. Autentyczne wnętrza z oryginalnymi elementami wyposażenia to rzadkość – większość polskich kamienic mieszczańskich nie przetrwała w tak dobrym stanie.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, choć trzeba przyznać, że to nie jest typowe interaktywne muzeum. Dzieci starsze, interesujące się historią, docenią możliwość zobaczenia, jak naprawdę wyglądało życie w dawnych czasach. Młodsze mogą być zafascynowane okrętami katowskimi czy dawną bronią.

Warto połączyć wizytę w kamienicy z zwiedzaniem innych atrakcji Jarosławia, zwłaszcza Podziemnej Trasy Turystycznej, która pokazuje sieć korytarzy i piwnic pod starówką.

Kamienica Orsettich została uwieczniona na monecie o nominale 2 złote z serii upamiętniającej miasta o istotnym znaczeniu w dziejach Polski.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich znajduje się przy Rynku w Jarosławiu. Budynek nie sposób przeoczyć – to ten z charakterystyczną wysoką attyką i podcieniami.

Warto przed wizytą sprawdzić aktualne godziny otwarcia i ceny biletów na stronie muzeum lub skontaktować się telefonicznie, ponieważ muzeum przechodzi okresowe remonty i modernizacje. Na zwiedzanie samej kamienicy warto przeznaczyć około godziny, choć miłośnicy detali mogą spędzić tu znacznie więcej czasu.

Do Jarosławia najwygodniej dojechać samochodem – miasto leży przy drodze krajowej nr 4 (trasa Zgorzelec-Korczowa). Z Rzeszowa to około 50 kilometrów, z Przemyśla podobna odległość. Parking można znaleźć w okolicy rynku, choć w sezonie turystycznym i w weekendy bywa z tym trudniej. Jarosław ma także połączenie kolejowe i autobusowe z większymi miastami regionu.

Kamienica znajduje się w samym centrum miasta, więc po zwiedzaniu muzeum warto przejść się po rynku i zobaczyć inne zabytkowe budynki. Jarosław to jedno z tych miejsc, gdzie historia jest namacalna – wystarczy podnieść wzrok, żeby zobaczyć renesansowe attyki i barokowe detale, które pamiętają czasy, gdy przez miasto przewalały się kupieckie karawany z całej Europy.