Zespół Pałacowo-Parkowy Przeworsk

W centrum Przeworska, niewielkiego miasta w południowo-wschodniej Polsce, stoi klasycystyczny pałac otoczony dwunastohektarowym parkiem. To dawna rezydencja Lubomirskich, jednego z najpotężniejszych rodów magnackich. Dziś mieści się tu muzeum, które łączy historię arystokratycznego rodu z lokalnym dziedzictwem kulturowym. Park sam w sobie to powód, żeby tu zajrzeć – spacer alejkami w stylu angielskim to przyjemna przerwa od zwiedzania.

Historia pałacu Lubomirskich w Przeworsku

Przeworsk trafił w ręce Lubomirskich w 1621 roku, kiedy Zofia Ostrogska poślubiła Sebastiana Stanisława Lubomirskiego. To małżeństwo zmieniło losy miasta na kolejne stulecia. Jednak sam pałac zawdzięczamy Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, słynnej pani na Łańcucie. To ona zdecydowała, że dobra przeworskie staną się rezydencją dla jej ulubionego wychowanka – Henryka Lubomirskiego.

Pałac urządzono w stylu angielskiego klasycyzmu. Wewnątrz zgromadzono kolekcję mebli, brązów i pamiątek historycznych. Przez lata przeworska rezydencja pełniła rolę centrum towarzyskiego – gościła tu znakomitości pokroju Tadeusza Kościuszki, Juliana Ursyna Niemcewicza, a nawet cara Aleksandra II.

Po powstaniu listopadowym przechowywano w Przeworsku słynne zbiory puławskie Izabeli Czartoryskiej. Później trafiły one do Hotelu Lambert w Paryżu, a dziś można je oglądać w Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

W latach 1869-1870 znaczna część kolekcji przeworskich – w tym galeria obrazów i zbrojownia – została przeniesiona do Muzeum Lubomirskich we Lwowie. Henryk Lubomirski, kurator Ossolineum, zdecydował, że tam będą lepiej zabezpieczone i dostępne dla szerszej publiczności.

Co można zobaczyć w zespole pałacowo-parkowym

Muzeum funkcjonuje w pałacu od 1974 roku, choć sama instytucja powstała już w 1958 roku z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Przeworska. Początkowo zbiory mieściły się w ratuszu miejskim. Dziś kompleks obejmuje nie tylko pałac, ale też dwie oficyny, kordegardę z reprezentacyjną bramą, oranżerię, dom ogrodnika i stajnie zaprzęgowe.

W pałacu czekają trzy główne ekspozycje. Pierwsza to rekonstrukcja wnętrz pałacowych – choć oryginalnych elementów zachowało się niewiele, wystrój oddaje atmosferę arystokratycznej rezydencji. Meble i detale pochodzą częściowo z darów prywatnych osób, częściowo zostały zakupione przez muzeum.

Druga ekspozycja poświęcona jest historii Przeworska i regionu. Można tu prześledzić dzieje miasta od czasów, gdy było prywatną własnością magnackich rodów, przez burzliwe lata zaborów i wojen, aż po współczesność.

Trzecia część to etnografia regionu – kolekcja przeworskich strojów ludowych, odświętnych dla kobiet i mężczyzn, oraz aranżacja tradycyjnej izby wiejskiej. W „izdebce” stoją meble zdobione rzeźbieniami – kredens, skrzynia wianna, ślabanek – a na ścianach wiszą oleodruky. Przy izbie urządzono też „walkierz”, czyli część mieszkalną chłopskiej chaty.

Muzeum pożarnictwa i inne atrakcje

W budynkach zespołu mieści się jeszcze jedna nietypowa kolekcja – muzeum pożarnictwa. To jedna z ciekawszych kolekcji tego typu w Polsce. Zgromadzono tu sikawki konne, hełmy paradne i bojowe, sprzęt bojowy, urządzenia sygnalizacyjne, umundurowanie strażackie i odznaczenia. Dla dzieci to często najciekawsza część zwiedzania.

W dawnej stajni zaprzęgowej można zobaczyć historię dworskich pojazdów – kolekcję powozów i bryczek, którymi jeżdżono po magnackich posiadłościach.

Galeria „Magnez” organizuje wystawy czasowe – warto sprawdzić przed wizytą, co aktualnie można tam obejrzeć. Galeria jest otwarta codziennie w godzinach pracy muzeum.

Pałac Lubomirskich w Przeworsku został wpisany do Kanonu Krajoznawczego Polski – listy miejsc uznanych za szczególnie ważne dla polskiego dziedzictwa kulturowego.

Park w stylu angielskim

Dwunastohektarowy park to miejsce samo w sobie warte odwiedzin. Urządzony w stylu angielskiego klasycyzmu, został przekomponowany z wcześniejszego włoskiego ogrodu kwaterowego – ślady tego układu wciąż można dostrzec w kompozycji alejek.

To typowy park krajobrazowy z malowniczymi zakątkami, starymi drzewami i swobodnym układem ścieżek. Latem można tu odpocząć na ławce w cieniu, jesienią pospacerować po dywanom liści. Park jest otwarty bezpłatnie, więc nawet jeśli nie ma się czasu na zwiedzanie muzeum, warto przejść się po alejkach.

Dla kogo jest to miejsce

Zespół pałacowo-parkowy sprawdzi się dla różnych typów zwiedzających. Rodziny z dziećmi docenią muzeum pożarnictwa i przestrzeń parku, gdzie młodsze pociechy mogą się wybiegać. Miłośnicy historii znajdą tu ślady życia arystokracji i lokalnej społeczności. Osoby zainteresowane etnografią zobaczą autentyczne stroje ludowe i przedmioty codziennego użytku.

Sam pałac nie jest ogromny – zwiedzanie wnętrz zajmuje około godziny, może półtorej jeśli chce się wszystko dokładnie obejrzeć. Z parkiem i pozostałymi budynkami warto zarezerwować sobie dwie do trzech godzin.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i ile kosztuje bilet

Zespół Pałacowo-Parkowy znajduje się przy ulicy Park 2 w Przeworsku. Do miasta można dojechać samochodem – z Rzeszowa to około 40 kilometrów, z Jarosławia nieco mniej. Parking znajduje się w pobliżu bramy głównej.

Bilety można kupić w kordegardzie przy bramie wejściowej. Tam też dostępne są wydawnictwa muzeum i pamiątki. Niestety aktualne ceny biletów nie są powszechnie dostępne w internecie, więc przed wizytą warto zadzwonić pod numer 16 628 44 04 lub napisać na adres [email protected]. Muzeum oferuje ulgę dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia.

Przeworsk to miasto z bogatą historią – oprócz pałacu Lubomirskich warto zobaczyć zespół klasztorny Bernardynów i dawny klasztor Bożogrobców. Jeśli planuje się dłuższy pobyt w regionie, można połączyć wizytę w Przeworsku z wycieczką do pobliskiego Łańcuta, gdzie stoi jeszcze okazalszy zamek.

Kontakt z muzeum: Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy, ul. Park 2, 37-200 Przeworsk, tel. 16 628 44 04, e-mail: [email protected]