Podziemna Trasa Turystyczna Jarosław

Pod jarosławskim rynkiem kryje się sieć piwnic i korytarzy drążonych w lessie na głębokość nawet dziewięciu metrów. To nie zwykłe podziemia – to magazyny z czasów, gdy Jarosław był jednym z najważniejszych ośrodków handlowych tej części Europy. Podziemna Trasa Turystyczna im. prof. Feliksa Zalewskiego pozwala zejść w dół przez trzy kondygnacje i zobaczyć, jak wyglądało zaplecze słynnych jarmarków, na które zjeżdżali kupcy z Wenecji, Turcji czy Persji.

Historia ratowania miasta przed zawaleniem

Trasa została otwarta w 1984 roku, ale to efekt niemal czterdziestoletniej akcji ratunkowej. Problem był poważny – wielopoziomowe piwnice pod starym miastem zaczęły zagrażać stabilności kamienic. Do akcji włączyli się naukowcy z AGH i górnicy z Bytomia. Dzięki ich pracy udało się zabezpieczyć reprezentatywny fragment podziemi i udostępnić go zwiedzającym.

Trasa nosi imię profesora Feliksa Zalewskiego, który koordynował prace ratunkowe. Bez jego zaangażowania jarosławski rynek mógłby po prostu się zapaść.

Kamienica Rydzikowa i architektura typu jarosławskiego

Wejście do podziemi znajduje się w kamienicy przy Rynku 14, zwanej Rydzikową od nazwiska siedemnastowiecznego właściciela Wojciecha Rydzika. Budynek powstał na przełomie XVI i XVII wieku i reprezentuje charakterystyczny dla Jarosławia typ kamienicy z wiatą.

Warto przyjrzeć się jej konstrukcji już na powierzchni. Szerokie bramy pozwalały wjeżdżać wozom załadowanym towarem wprost do przeszklonego podcienia. Tam kupcy mogli rozładować towar w jasnym, zadaszonym miejscu. Kamienica pełniła funkcję mieszkalną, handlową i magazynową jednocześnie – na górze mieszkali właściciele, w środku odbywał się handel, a w podziemiach składowano towary.

Kamienice jarosławskie budowano z myślą o jarmarkach. Rozległe, wielopoziomowe piwnice drążone w lessie służyły jako naturalne chłodnie, w których temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie około 8 stopni Celsjusza.

Co zobaczysz w podziemiach

Trasa ma 150 metrów długości i prowadzi przez trzy kondygnacje w dół. W najgłębszym miejscu schodzisz prawie dziewięć metrów pod poziom rynku. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i trwa około godziny.

Podziemia zachowały oryginalną zabudowę ceglaną i układ pomieszczeń z czasów świetności jarmarków. Widać wyraźnie, jak drążono kolejne komory i korytarze w lessowym podłożu. Na najniższym poziomie mieściły się lodownie – tam temperatura nawet latem nie przekraczała 8 stopni. Idealne warunki do przechowywania delikatnych towarów i żywności.

Podczas zwiedzania zobaczysz też fragment miejskiego pręgierza. Przewodnik opowie o zawodzie kata – cenionym przez miejskich włodarzy, ale społecznie przeklętym. Skazane na śmierć kobiety mogły uniknąć egzekucji, wychodząc za kata. Nie wszystkie jednak chciały skorzystać z tej szansy.

Jarmarki, które zmieniły miasto

Największy rozkwit Jarosławia przypadł na XVI i pierwszą połowę XVII wieku. Miasto leżało na szlaku handlowym łączącym Europę z Azją, a organizowane tu jarmarki przyciągały kupców z całego kontynentu. Przybywali handlarze z Wenecji, Turcji, Persji, Armenii.

Taka skala handlu wymagała odpowiedniej infrastruktury. Stąd rozbudowane podziemia pod niemal każdą kamienicą w starym mieście. Część z nich ma obudowę ceglaną, inne pozostały jako wydrążone w lessie korytarze. System piwnic tworzył podziemną sieć ciągnącą się pod całym rynkiem i przyległymi ulicami.

W XVII wieku Jarosław był nazywany „miastem wielkich jarmarków”. Dwa razy do roku – na święto Wniebowzięcia NMP i święto Trzech Króli – miasto zamieniało się w wielki międzynarodowy bazar.

Praktyczne informacje przed wizytą

Zanim zejdziesz do podziemi, przygotuj się na chłód. Niezależnie od pory roku i pogody na powierzchni, temperatura w piwnicach wynosi stałe 8 stopni Celsjusza. W letnie upały to przyjemne ochłodzenie, ale warto mieć przy sobie coś cieplejszego – po godzinie w takich warunkach robi się naprawdę zimno.

Trasa obejmuje wiele schodów i wąskich korytarzy. Jeśli planujesz wizytę z małym dzieckiem w wózku, lepiej zostaw go w kasie Centrum Kultury i Promocji.

Godziny otwarcia i bilety

Podziemna Trasa Turystyczna znajduje się w prywatnej kamienicy, więc godziny otwarcia mogą się zmieniać. Standardowo trasa jest dostępna:

• wtorek-piątek: godz. 13:00 i 15:30
• sobota: godz. 13:00, 14:00 i 16:00
• niedziela: godz. 11:00, 14:00 i 16:00

Przed wizytą warto zadzwonić pod numer 691 897 514, żeby potwierdzić dostępność. Dla grup możliwe jest zwiedzanie poza standardowymi godzinami po wcześniejszym uzgodnieniu.

Ceny biletów:

• normalny: 10 zł
• ulgowy: 5 zł

Zwiedzanie zawsze odbywa się z przewodnikiem, który oprowadza po trasie i opowiada o historii miasta i podziemi. Dla grup szkolnych i kolonii organizowane są specjalne zwiedzania z zagadkami.

Dwie trasy podziemne w Jarosławiu

W Jarosławiu są dwie odrębne trasy podziemne. Opisywana tutaj Podziemna Trasa Turystyczna im. prof. Feliksa Zalewskiego znajduje się pod kamienicą Rynek 14. To starsza, bardziej historyczna trasa z autentycznymi pomieszczeniami magazynowymi.

Druga trasa to Podziemne Przejście Turystyczne pod kamienicami Rynek 4, 5 i 6. Jest nowsza, bardziej multimedialna, z ekspozycjami dotyczącymi ceramiki, kuchni mieszczańskiej, myślistwa czy archeologii. Ma 186 metrów długości i sięga 6 metrów w głąb. Bilety do obu tras można kupić w Centrum Kultury i Promocji przy Rynku 5, gdzie znajduje się też punkt informacji turystycznej.

Można zwiedzić jedną trasę albo obie – wtedy dostępny jest bilet łączony. Jeśli interesuje cię przede wszystkim autentyczna architektura i historia jarmarków, wybierz trasę pod Rynkiem 14. Jeśli wolisz nowoczesne wystawy i interaktywne elementy, sprawdź Podziemne Przejście.

Dla kogo ta atrakcja

Trasa sprawdzi się dla każdego, kto lubi historię i nietypowe miejsca. Dzieci docenią opowieści o katach i pręgierzu, dorośli – kontekst handlowy i architektoniczny. Godzina w chłodnych podziemiach to dobra opcja szczególnie w upalne dni.

Trzeba jednak liczyć się z tym, że to autentyczne zabytkowe piwnice, nie nowoczesna atrakcja turystyczna. Są schody, nierówne posadzki, niskie przejścia. Osoby z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności. Nie ma wind ani pochylni.

Jarosław leży około 50 kilometrów od Rzeszowa. Dojazd samochodem zajmuje mniej niż godzinę – trasą S19 w kierunku Przemyśla, potem zjazd na Jarosław. W mieście są płatne parkingi przy rynku. Można też dojechać autobusem – z Rzeszowa kursują regularne połączenia.

Samo zwiedzanie podziemi zajmuje godzinę, ale warto zarezerwować więcej czasu na spacer po rynku i obejrzenie kamienic od zewnątrz. Jarosław ma dobrze zachowane stare miasto z renesansowymi budynkami i oryginalnym układem urbanistycznym. Po wyjściu z podziemi widać kamienice w zupełnie innym świetle – wiedząc, co kryje się pod nimi.